Rodzina na Swoim: jakie warunki obowiązywały?

Rodzina na Swoim: jakie warunki obowiązywały?

Rodzina na Swoim (RnS) była państwowym programem wsparcia zakupu mieszkania lub domu. Pomoc polegała na dopłatach do odsetek od kredytu preferencyjnego w złotych, udzielanego przez bank uczestniczący w programie. Nabór nowych wniosków zakończył się z końcem 2012 roku, dlatego dziś nie można już przystąpić do RnS ani uzyskać nowego kredytu na tych zasadach.

Program działał na podstawie ustawy o finansowym wsparciu rodzin w nabywaniu własnego mieszkania. Wnioski przyjmowano w latach 2007-2012, a dopłaty do wcześniej zawartych umów mogły być wypłacane jeszcze przez kolejnych osiem lat spłaty. Informacje o rozpatrywanych wnioskach lub dopłatach po 2012 roku dotyczą zatem kredytów przyznanych w czasie naboru, a nie ponownego otwarcia programu.

Warunki RnS obejmowały równocześnie kryteria dotyczące osoby ubiegającej się o kredyt, nieruchomości oraz samej umowy. Spełnienie jednego wymogu, na przykład limitu wieku albo metrażu, nie gwarantowało zakwalifikowania. Bank osobno oceniał zdolność kredytową i sprawdzał, czy planowana transakcja mieści się w przepisowych limitach.

Kto mógł skorzystać z programu?

Z RnS mogły korzystać małżeństwa, osoby samotnie wychowujące dzieci, a po rozszerzeniu programu także osoby prowadzące jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dla większości wnioskodawców obowiązywało kryterium wieku: zasadniczo nie mogli mieć więcej niż 35 lat. Osoby samotnie wychowujące dzieci były zwolnione z tego ograniczenia.

Wiek i status rodzinny nie przesądzały jednak o przyznaniu finansowania. Podstawą był kredyt preferencyjny w złotych z banku uczestniczącego w programie. Bank sprawdzał dochody, zobowiązania i możliwość terminowej spłaty, a także weryfikował warunki dotyczące zakupu. Dopłata państwowa nie zastępowała standardowej oceny zdolności kredytowej i nie oznaczała gwarancji uzyskania kredytu.

Przepisy dopuszczały w określonych przypadkach uwzględnienie dochodów członków rodziny przy zawieraniu umowy. Szczegóły zależały od sytuacji kredytobiorców i obowiązujących w danym czasie regulacji. Wniosek składało się w banku uczestniczącym w programie, a środki na dopłaty publiczne były przekazywane za pośrednictwem Banku Gospodarstwa Krajowego.

Jakie nieruchomości obejmowała Rodzina na Swoim?

Program obejmował zakup mieszkania lub domu zarówno na rynku pierwotnym, jak i wtórnym. W określonych przypadkach kredyt mógł również finansować budowę domu lub inne cele mieszkaniowe wskazane w przepisach. Nieruchomość musiała mieścić się w limitach powierzchni oraz w dopuszczalnym limicie ceny lub kosztu budowy.

Przykładowe limity metrażu zależały od rodzaju gospodarstwa domowego:

• Małżeństwo lub osoba samotnie wychowująca dziecko: mieszkanie do 75 m² albo dom do 140 m².
• Osoba samotna: mieszkanie do 50 m².

Ważne było rozróżnienie między maksymalną powierzchnią nieruchomości a powierzchnią, od której naliczano dopłatę. W przypadku mieszkania dla małżeństwa lub rodzica samotnie wychowującego dziecko wsparcie obejmowało maksymalnie 50 m², a przy domu do 70 m². Osoba samotna mogła otrzymać dopłatę naliczoną najwyżej do 30 m² mieszkania.

Jeśli kupowane mieszkanie lub dom przekraczały powierzchnię objętą dopłatą, pozostała część nie była uwzględniana przy obliczaniu wsparcia. Przekroczenie limitu kwalifikowanej powierzchni nie oznaczało więc automatycznie, że cała nieruchomość nie mogła być objęta programem. Nadal musiała jednak mieścić się w maksymalnym metrażu przewidzianym dla danego gospodarstwa domowego.

Jak działały dopłaty do kredytu?

Najczęściej zasadę wsparcia opisywano jako pokrywanie przez państwo równowartości około połowy odsetek przez pierwszych osiem lat spłaty. Nie była to jednak dopłata do połowy całej raty ani umorzenie połowy kapitału. Kredytobiorca nadal spłacał kapitał oraz część kosztów odsetkowych zgodnie z harmonogramem umowy.

Rzeczywista wysokość pomocy zależała od parametrów kredytu i ustawowego sposobu obliczania dopłaty. Nie można zatem sprowadzać jej do jednej stałej kwoty dla wszystkich uczestników. Znaczenie miała również powierzchnia kwalifikowana do wsparcia: jeśli nieruchomość była większa niż limit objęty dopłatą, koszt finansowania pozostałej części ponosił kredytobiorca.

Proces wyglądał zasadniczo następująco: nabywca wybierał nieruchomość spełniającą wymagania, składał wniosek w banku uczestniczącym w programie, a bank oceniał jego zdolność kredytową i zgodność transakcji z limitami. Po zawarciu umowy dopłaty obniżały koszt odsetek przez pierwsze osiem lat. Wsparcie finansowano ze środków publicznych za pośrednictwem BGK.

Jakie limity ceny obowiązywały?

Samo spełnienie limitu powierzchni nie wystarczało. Program przewidywał również maksymalną cenę zakupu albo koszt budowy, określane na podstawie wskaźnika kosztu odtworzenia metra kwadratowego. Wskaźnik różnił się w zależności od lokalizacji i okresu, dlatego dopuszczalna cena nieruchomości mogła być inna w różnych miastach, a także zmieniać się w czasie.

Limity miały zawężać pomoc do nieruchomości mieszczących się w założeniach programu. Przy ocenie konkretnego przypadku trzeba byłoby więc uwzględnić nie tylko metraż, lecz także miasto lub region oraz rok składania wniosku. Nieruchomość o odpowiedniej powierzchni mogła nie spełnić warunków, jeśli jej cena przekraczała obowiązujący próg.

W praktyce oznaczało to, że kwalifikacja zależała od kilku elementów naraz: statusu i wieku wnioskodawcy, zdolności kredytowej, rodzaju i powierzchni nieruchomości, jej ceny oraz warunków umowy. RnS nie była po prostu dopłatą dostępną każdemu, kto kupował mieszkanie.

Kiedy program się zakończył i co oznacza to dziś?

Nowe kredyty preferencyjne udzielane były w latach 2007-2012, a nabór zakończył się 31 grudnia 2012 roku. W tym okresie udzielono 181 563 kredytów o wartości ponad 32,9 mld zł. Inne podsumowania, obejmujące późniejsze rozliczenia, podają łączną liczbę bliską 192 tysiącom umów, dlatego dane mogą różnić się zależnie od zakresu zestawienia.

Największe zainteresowanie przypadło na końcowe lata działania programu. W 2010 roku udzielono około 43 tys. kredytów, w 2011 roku ponad 51 tys., a w 2012 roku około 46 tys. W samym grudniu 2012 roku, ostatnim miesiącu naboru, zawarto około 5,6 tys. umów o wartości 0,96 mld zł.

Rodzina na Swoim jest dziś programem historycznym, a nie aktualną ofertą mieszkaniową. Dawni kredytobiorcy mogli nadal otrzymywać dopłaty w ramach ośmioletniego okresu przewidzianego dla ich umów, ale nowe osoby nie mogą już składać wniosków. Jeśli ktoś szuka obecnie finansowania mieszkania, powinien sprawdzać aktualnie dostępne rozwiązania i obowiązujące warunki bankowe, zamiast zakładać, że dawne zasady RnS nadal mają zastosowanie.

Materiały źródłowe

• https://www.portalsamorzadowy.pl/gospodarka-komunalna/program-rodzina-na-swoim-bedzie-kontynuowany-do-2020-r,69005.html
• https://nadmorski24.pl/aktualnosci/11201-rodzina-na-swoim-przeszla-do-lamusa-co-teraz
• https://www.rp.pl/banki/art5609981-banki-udzielily-ponad-181-tys-kredytow-w-ramach-rodziny-na-swoim
• https://www.rp.pl/nieruchomosci/art5780271-ostatnie-dni-programu-rodzina-na-swoim
• https://www.rp.pl/nieruchomosci/art12679441-nawet-ten-kto-jest-juz-wspolwlascicielem-lokalu-bedzie-mogl-skorzystac-z-mieszkania-dla-mlodych